عماد افروغ با انتقاد از رویکردهای کمیتگرایانه و شکلی در بازنگری علوم انسانی تأکید کرد که تحول در این حوزه نیازمند توجه به مبانی معرفتشناختی، فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی است. وی معتقد است احادیث میتوانند بهعنوان پیشفرضها و فراتئوریهایی برای تولید نظریههای متناسب با واقعیت اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند، اما این مسیر نیازمند روشهای علمی و اجتناب از برخوردهای صوری است.
به گزارش گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری مهر، پس از آنکه وزارت علوم اعلام کرد گسترش ۱۲ رشته علوم انسانی منوط به بازنگری در این رشتهها خواهد بود، موضوع بازنگری علوم انسانی وارد مرحله تازهای شد. در همین راستا، ابعاد مختلف این موضوع در گفتوگو با نخبگان حوزه و دانشگاه بررسی شد.
گفتوگوی مشروح خبرگزاری مهر با عماد افروغ استاد دانشگاه و رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم درباره ضرورتها و آسیبهای بازنگری علوم انسانی در پی میآید.
افروغ درباره تصمیم وزارت علوم مبنی بر مشروط شدن گسترش ۱۲رشته علوم انسانی به بازنگری در این رشتهها اظهار کرد: از یک طرف خوشحالم که مقوله علوم انسانی دوباره مطرح شده و از طرف دیگر ناراحت هستم که با آن برخورد احساسی شود.
این استاد دانشگاه افزود: شناختی که از شیوه پرداختن به مسائل مربوط به علوم انسانی در گذشته دارم، نشان میدهد هر چند وقت یکبار تندبادی در این زمینه شروع به وزیدن میکند و پس از مدتی فروکش میکند. امیدوارم تصمیم جدید درباره ۱۲ رشته علوم انسانی از همان جنس نباشد.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم با بیان اینکه از کیفیت تصمیم اعلامشده برای گسترش ۱۲ رشته علوم انسانی اطلاعی ندارد، گفت: نمیدانم چه اتفاقی در حال رخ دادن است، اما پدیدهای که برای بسیاری در حد نگرانی است، برای من در حد واقعیت قرار دارد. متأسفانه جنس برخورد با فرمایشات مقام معظم رهبری از جنس کمیتگرایی ناصحیح است؛ یعنی سریع میخواهند اقدام به ارائه عدد، رقم و بولتن کنند.
افروغ با انتقاد از برخوردهای شکلی در زمینه علوم انسانی گفت: این نوع برخوردها مخرب است و موجب عقبگرد در این حوزه میشود. تا زمانی که معرفتشناسی صحیحی از فعالیتهای علمی خود به دست نیاوریم و گرفتار معرفتشناسی کمیتگرای پوزیتیویستی باشیم، به رشد علمی نمیرسیم؛ چه رسد به اینکه بتوانیم درباره علم بومی و متناسب با شرایط فرهنگی و تاریخی خود سخن بگوییم.
وی با تأکید بر ضرورت تسلط بر معرفتشناسیهای علمی، از جمله «علم دقیقه و علم غیردقیقه» و «علم طبیعی و علم اجتماعی» اظهار کرد: باید بر مباحث جامعهشناسی علم و معرفت، مباحث متافیزیکی علم و فلسفه تعلیم و تربیت مسلط شویم تا بتوانیم حرف تازهای بزنیم. در حالی که اکنون در بیشتر دانشگاههای کشور این مسائل بهصورت مفروض پذیرفته شده و تحقیقات علمی در چارچوب مفروضات کمیتگرایانه انجام میشود، بدون اینکه درباره این مفروضات بحث جدی یا تسلط کافی وجود داشته باشد.
این چهره اصولگرا ادامه داد: امیدوارم بار دیگر مباحث معرفتشناسی علمی، فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد و بررسی کنیم بشر چه مسیری را طی کرده، امروز چه مباحثی مطرح است، چه ظرفیتهایی برای مواجهه با مسائل مطرحشده از سوی فیلسوفان علوم طبیعی و اجتماعی داریم و چگونه میتوان به پرسشها، دغدغهها و بنبستهایی که با آن روبهرو شدهاند پاسخ داد.
افروغ با اشاره به ماهیت بازنگری علوم انسانی تصریح کرد: بازنگری در علوم انسانی از جنس مباحث نرمافزاری است و سختافزاری نیست. انتظار داریم حوزه علمیه بهعنوان نهادی آموزشی که ریشه در عقبه فرهنگی و تاریخی ما دارد، بتواند در این زمینه حرفی بهروز ارائه کند.
وی با بیان اینکه علوم انسانی مانند جامعهشناسی و روانشناسی نگاهی نیز به عالم بیرون دارند، گفت: احادیث را میتوان بهمثابه پیشفرض و فراتئوری مورد توجه قرار داد، اما این فراتئوریها باید در نهایت تبدیل به نظریه شوند و نظریه نیز باید حکایت از عالم واقع داشته باشد.
این استاد دانشگاه افزود: احادیث میتوانند مقدمه ورود ما به عالم خارج شوند، البته با روشهای خاصی که باید ابداع کنیم، اما متأسفانه در این زمینه گامهای ارزندهای برداشته نمیشود.
مبدع نظریه نقد درونگفتمانی در پایان گفت: برای من این مسئله در حد یک واقعیت است که جنس برخورد با فرمایشات مقام معظم رهبری همان کمیتگرایی غالب است که میخواهد سریع عدد، رقم و بولتن ارائه دهد. نوع مواجهه آنان از همان جنس چیزی است که قصد اصلاح آن را دارند، بدون اینکه مبانی ظریف و نرمافزارانه بازنگری علوم انسانی را درک کرده باشند.
افروغ تأکید کرد: برخوردهای شکلی، صوری و فرمالیستی با بازنگری علوم انسانی میتواند مخرب باشد و ما را به عقب ببرد؛ یعنی نهتنها چیزی به دست نیاوریم، بلکه دچار پسرفت نیز شویم.
وی با یادآوری دوباره ظرافت مقوله بازنگری علوم انسانی خاطرنشان کرد: باید افرادی مسئول این بازنگری باشند که بر مباحث نرمافزاری علم تسلط داشته باشند، نه کسانی که علم را صرفاً در حد مشاهده و آزمایش و ارتباط میان مشاهدات و رسیدن به اصطلاح قانون علی میبینند و آن را با انتظام میان پدیدهها خلط میکنند؛ زیرا انتظام بین پدیدهها علیت نیست.
این استاد دانشگاه در پایان افزود: روندی که امروز شاهد آن هستیم هیچ نسبتی با معرفتشناسی علمی متناسب با مباحث نظری ما ندارد. در مباحث نظری سخنانی مطرح میکنیم، اما در عمل مسیر دیگری را طی میکنیم. در نظر، عقل ابزاری را محکوم میکنیم، اما در عمل بیش از غربیها گرفتار عقل ابزاری شدهایم.
دیدگاههای عماد افروغ درباره بایدها و نبایدهای بازنگری علوم انسانی
ردیف دیدگاه
۱. از یک طرف خوشحالم که مقوله علوم انسانی دوباره مطرح شده و از طرف دیگر ناراحتم که با آن برخورد احساسی شود.
۲. هر چند وقت یکبار تندبادی در زمینه علوم انسانی شروع به وزیدن میکند، اما پس از مدتی فروکش میکند.
۳. متأسفانه جنس برخورد با فرمایشات مقام معظم رهبری از جنس کمیتگرایی غالب است.
۴. بازنگری در علوم انسانی از جنس مباحث نرمافزاری است، نه سختافزاری.
۵. حوزه علمیه باید در بازنگری علوم انسانی حرفی بهروز و متناسب با نیازهای امروز ارائه کند.
۶. «احادیث» باید بهمثابه پیشفرض و فراتئوری در بازنگری علوم انسانی مورد توجه قرار گیرند.
۷. برخوردهای شکلی و صوری با بازنگری علوم انسانی موجب عقبگرد در این حوزه میشود.
۸. روند کنونی بازنگری علوم انسانی هیچ نسبتی با معرفتشناسی علمی متناسب با مباحث نظری ما ندارد.
این خبر 30 آذر 1389 با شماره خبر 1214446 منتشر شد.
منو
منو