فهم اندیشۀ افروغ باید با توجه همزمان به سه ضلع اندیشه‌ای/شخصیتی او حاصل ‌شود: از یک‌ طرف جامعه‌شناسی مخالف دیدگاه‌های پوزیتیویستی و پسامدرن و از طرف ‌دیگر [سیاست‌ورزی] در حاشیۀ قدرت و تعلق او به قرائتی که از روشنفکری دارد؛ روشنفکری که خود را دلبستۀ دنیای خنثی و سرد دانشگاهی نمی‌داند. در این فهم خاص از روشنفکری، خطاب او توده‌هاست تا زبان بی‌زبان آن‌ها شود.

رابطه نظریه و مشاهده در پوزیتیویسم را می‌توان از دو سو نگریست؛ رابطۀ مشاهده یا به تعبیر دیگر واقعیت با نظریه و رابطۀ نظریه با واقعیت یا پدیدار. این نوشتار مختصر نگاهی اجمالی به سویۀ دوم دارد، یعنی این‌که نظریه پوزیتیویستی در توضیح پدیدارهای اجتماعی و رفتار انسانی بر اساس مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و روش‌شناختی خود با چه چالش‌های متافیزیکی روبرو است.

بی گمان دکتر عماد افروغ از جمله استادان و نويسندگانی بود که در دورۀ اخیر توجه جدی به استخراج دیدگاه اسلام دربارۀ پاره‌ای از موضوعات سیاسی – اجتماعی داشت. این دغدغه استاد از سرشتی پاک و ضمیری طاهر سرچشمه گرفته است که در روزگاری که اندیشه‌ها و مکاتب غربی محافل دانشگاهی و آکادمیک را در نوردیده است، بسیار مغتنم و ارزش‌مند است.

دانشگاه باید اهداف و جهت‌های نظام را تعیین کند. مسئولیت اساسی از بین رفتن روزمرگی موجود در جامعه در وهله نخست متوجه دانشگاه است. دانشگاه در نگاه کلان به ساختارش تعریف نمی‌شود، بلکه به عاملیت آن و به مَنِ خلّاقِ آن تعریف می‌شود. دانشگاه با تربیت انسان‌های خلاق باید بسیاری از ساخت‌های تهدیدکننده را بشکند، اما نه تنها نمی‌شکند بلکه خود در این ساختاردر جهت ساختار تعریف شده و خاصی، ایفای نقش می‌کند.

افروغ در بحث از نسبت فلسفی دین و سینما بر این باور است که با توجه به نگاه به سینما به‌مثابه صورت در خدمت معنا و جوهر و با توجه به نگاه به دین به مثابه جوهر و حقیقت، نسبت سینما و دین می‌تواند نسبت صورت و معنا باشد. سینما از آن جهت که هنر است، صورت است و دین از آنجایی که مظهری از مظاهر حقیقت است همان معناست که سینما باید در جهت خدمت به آن باشد.

دکتر عماد افروغ / سه پرسش کلیدی مربوط به آزادی عبارت است از: آزادی از چه، آزادی برای چه و آزادی برای که. برای مثال، رهایی از ترس، نمودی از آزادی از چه، آزادی بیان، نمودی از آزادی برای چه و پرسش اطلاع از افراد برخوردار یا محروم از فرصت‌های آزادی و جهت‌گیری‌ها و سازوکارهای ذیربط این فرصت‌های نابرابر، نمودی از پرسش‌های مرتبط با آزادی برای که است.

عدالت چیست؟ مبانی، مفروضات، بنیادها، غایات و کارکردها و پیامدهای آن کدام است؟ از بین رویکردها و نظریه‌های مطرح در خصوص عدالت، کدام موجه‌تر و قابل قبول‌تر است؟ پرسش‌ها و چالش‌های اصلی عدالت و پیش روی ما کدام است؟ نسبت آن با سایر مفاهیم مرتبط و مطرح در فلسفه سیاسی، اعم از سعادت و نیک بختی، صلح و آزادی چیست؟