زنده‌یاد عماد افروغ با شناخت دقیق از جامعه ایران، ۱۷ سال پیش طرح ساماندهی مد و لباس کشور را ارائه کرد و در ادامه، با سخنرانی‌ها و مقالات مختلف کوشید مشکلات این حوزه را از طریق اقدامات بنیادی و فرهنگی حل کند.
به گزارش خبرگزاری ایکنا به نقل از کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور، عماد افروغ نامی آشنا در جامعه‌شناسی ایران است، اما جامعه‌شناسی او به بیان نظریه‌ها و تحلیل وضعیت جامعه ایران و جهان محدود نبود. او جامعه‌شناسی عمل‌گرا بود و شناخت دقیقی از جامعه ایران داشت؛ شناختی که به او امکان می‌داد روند تحولات اجتماعی را پیش‌بینی کند و برای مقابله با بحران‌های آینده برنامه‌ریزی داشته باشد.
همین شناخت دقیق موجب شد هنگامی که نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در دوره هفتم و رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس بود، طرح ساماندهی مد و لباس در ایران را ارائه کند و با وجود مخالفت‌های موجود، برای تصویب آن تلاش کند. سرانجام در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۵، کلیات طرح ساماندهی مد و لباس با هدف حفظ و تقویت فرهنگ و هویت ایرانی ـ اسلامی و ترویج الگوهای پوشش ملی در مجلس به تصویب رسید.
افروغ درباره چگونگی تصویب این طرح گفته است: طرحی که بنده کلید زدم و با سختی به تصویب رساندیم، ساماندهی مد و لباس بود. پس از مدت‌ها از زمان مطرح شدن آن، مجلس هفتم طرح ساماندهی مد و لباس را تصویب کرد.
زمانی که موضوع عفاف و حجاب مطرح شد، شاهد مخالفت‌هایی بودم و زمانی که طرح در کمیسیون مطرح و تبدیل به طرح شد، آقای حدادعادل که در آن مقطع رئیس مجلس بود، گفت طرح را پس بگیرم؛ اما از آنجا که طرح را من به‌تنهایی دنبال نمی‌کردم، بلکه از سوی کمیسیون فرهنگی در آن مقطع دنبال می‌شد، امکان پس گرفتن وجود نداشت؛ چون من تنها مبدع طرح بودم.
پس از مطرح شدن طرح و زمانی که در فرایند تصویب قرار گرفت، جوسازی‌های مختلفی صورت گرفت، اما در این جوسازی‌ها، اقلیت‌های دینی از طرح حمایت کردند. زمانی که طرح وارد صحن علنی مجلس شد، آقای حدادعادل اولین کسی بود که رأی موافق به طرح را ثبت کرد. سرانجام پس از کش‌وقوس‌های مختلف، طرح به تصویب رسید.
طرح در آن مقطع برای کمیسیون اجتماعی و اقتصادی ارسال شد، اما متأسفانه پاسخ و نظری از آن‌ها دریافت نکردیم. قطعاً اگر این کمیسیون‌ها پاسخ می‌دادند، نظراتشان می‌توانست به رفع کاستی‌های طرح کمک کند و حتی طرح واقع‌بینانه‌تر تصویب می‌شد.
سال‌هاست سایه سنگین سیاست بر فرهنگ را حس می‌کنیم و این سایه روی بسیاری از موضوعات، همچون طرح ساماندهی مد و لباس، اثر گذاشته است. زمانی که کمیسیون امنیت ملی عنوان می‌کند که طرح به مصلحت نیست، شاید دو کمیسیون اجتماعی و اقتصادی بر این تصور بودند که اگر نظری درباره طرح بدهند، مورد فشار قرار خواهند گرفت. طرح ساماندهی مد و لباس اشاره‌ای به کنترل حجاب ندارد و برعهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست. ما در آن مقطع عنوان کردیم که مد ایرانی مغفول مانده است و باید پاس داشته شود.
افروغ، دانشجوی رشته جامعه‌شناسی دانشگاه سالفورد انگلستان بود که در شهریور ۱۳۵۹، به دلیل برگزاری تظاهراتی علیه آمریکا در مقابل سفارتخانه این کشور و در اعتراض به برخورد پلیس آمریکا با دانشجویان مسلمان ایرانی، دستگیر و زندانی شد. او در زندان بیش از پنج بار محاکمه و سپس از آن کشور اخراج شد و به ایران بازگشت.
وی تحصیلات خود را در رشته جامعه‌شناسی در دانشگاه شیراز و سپس دانشگاه تربیت مدرس تا مقطع دکتری ادامه داد. این جامعه‌شناس که کتاب گزیده و حس و حالی از نهج‌البلاغه را نیز به نگارش درآورده است، عمیقاً معتقد بود که نمی‌توان صرفاً با روش‌های تنبیهی، حجاب را ترویج کرد.
مسئله اصلی حجاب اجباری یا عدم حجاب اجباری نیست
افروغ صراحتاً گفته بود: از نظر بنده به‌عنوان یک جامعه‌شناس و کسی که کار فرهنگی کرده، مسئله اصلی حجاب اجباری یا عدم حجاب اجباری نیست؛ مسئله این است که حجاب یک ضرورت است، اما نشر آن نمی‌تواند با روش‌های سلبی صرف رخ بدهد.
همین نگرش‌ها بود که او را به تلاش بیشتر در حوزه مد و لباس سوق داد. افروغ به‌عنوان نخستین موافق کلیات طرح ساماندهی مد و لباس در جلسه علنی مجلس گفته بود: ما حق فرهنگی داریم؛ چون تاریخ ویژه و قانون اساسی خاصی داریم. ما سنت و معماری، هنر و موسیقی داریم. مردم در این زمینه‌ها حق دارند و دولت نیز وظایفی دارد. در این طرح، نگاه ما نیز تشویقی و عاطفی، هدایت و برنامه‌ریزی است. ما سال‌ها شاهد غلبه اقتصادزدگی و سیاست‌زدگی بوده‌ایم و فرهنگ به فراموشی سپرده شده است. ما در این طرح به دنبال مدگرایی هستیم، به استقبال مد می‌رویم و از تنوع و تکثر حمایت می‌کنیم.
وی همچنین گفته بود: بسیاری از طراحان مد در داخل کشور، قدرت اقتصادی ندارند که حتی نمایشگاهی از مدهای خود ارائه کنند. قوانین سال ۱۳۶۵ سلبی است و مسائل اجتماعی را نمی‌توان با نگاه سلبی حل کرد؛ باید نگاه ایجابی داشت. اگر خانمی بخواهد لباسی برای خود تهیه کند، نه مد مناسبی وجود دارد و نه مسائل اقتصادی به او اجازه می‌دهد که دستور دوخت لباسی را بدهد. آیا این است آزادی؟ باید قدرت انتخاب شهروندان را بالا برد. طرح ساماندهی مد و لباس موجب اشتغال‌زایی و رونق بخش نساجی در کشور می‌شود.
افروغ در سخنرانی خود در مجلس اضافه کرده بود: در برابر رویکرد آمریکایی‌شدن عالم باید بازتولید فرهنگی کرد. مردم در لایه‌های درونی الهی‌اند، اما بین لایه نمادین و درونی آن‌ها فاصله افتاده است. کسی چک سفیدامضا نمی‌دهد که نهادهای غربی، لایه‌های درونی و جهان‌بینی افراد را تغییر ندهند. برخوردهای قضایی و برخوردهای سلبی کافی نیست. باید برخوردهای ایجابی داشت و نیروی انتظامی کاری جز برخورد سلبی نمی‌کند. این طرح دولت را موظف به حمایت از بخش خصوصی می‌کند.
سایه سیاست بر طرح ساماندهی مد و لباس
تلاش‌های افروغ برای ساماندهی و هدایت درست روند مد و لباس در کشور، پس از پایان دوران نمایندگی مجلس نیز در قالب سخنرانی‌ها و حضور در نشست‌های تخصصی ادامه یافت. از جمله این برنامه‌ها، نشست حقوق فرهنگی و فرایند تصویب طرح ساماندهی مد و لباس در بخش علمی یازدهمین جشنواره مد و لباس فجر بود.
او در این نشست گفته بود: سال‌هاست سایه سنگین سیاست بر فرهنگ را حس می‌کنیم و این سایه روی بسیاری از موضوعات، همچون طرح ساماندهی مد و لباس، اثر گذاشته است.
افروغ همچنین مقالاتی در این زمینه به نگارش درآورده است؛ از جمله مقاله «اولویت‌یابی سیاست رسانه‌ای مد لباس مبتنی بر مسئله‌شناسی چرخه آن در جامعه ایران» در مجله دین و ارتباطات و مقاله «مطالعه چرخه مد لباس در جامعه ایران» در مجله زن در فرهنگ و هنر که با همکاری حسین مهربانی‌فر نوشته شده است.
این جامعه‌شناس که عضو شورای فرهنگ عمومی کشور نیز بود، در واکنش به هنجارشکنی‌های مرتبط با حجاب گفته بود: اگر به نماد زیبایی‌شناسی توجه می‌شد، مسئله پوشش و مد در جامعه این‌گونه نبود. اتفاقی که در شیراز رخ داده، تابع مدهایی است که از دست ما خارج است. مادامی که کار ایجابی در رابطه با پوشش انجام نشود و مد به‌روز ارائه نشود و تنها از روش‌های سلبی استفاده شود، افراد تنها در مکان‌هایی که با برخورد روبه‌رو هستند، به اجبار تا حدودی در پوشش احتیاط می‌کنند. برعکس، در مکان‌هایی که برخورد سلبی و ارعاب و تهدید نباشد، عده‌ای از مدهایی که قابل قبول نیست تبعیت می‌کنند. باید مسئله حجاب برای افراد درونی شود و لازمه درونی‌شدن حجاب، اقدامات تربیتی، اخلاقی و عاطفی و از همه مهم‌تر، ارائه مد به‌روز است.
کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور، ضمن تسلیت درگذشت زنده‌یاد عماد افروغ و ابراز همدردی با خانواده و جامعه علمی کشور، زحمات این جامعه‌شناس برجسته در زمینه مد و لباس را ارج می‌نهد.
این خبر 26 اردیبهشت ماه 1402 با شماره خبر 4134214 منتشر شد.
منو
منو