عصر سهشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ در سالن اجتماعات انتشارات سروش از کتاب «سینمای ملی و جهانیشدن» نوشته دکتر شهاب اسفندیاری رونمایی شد. در این نشست، عماد افروغ، رئیس سابق کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، این کتاب را اولین تلاش جدی و آکادمیک یک ایرانی در پاسخ به این سؤال که سینمای ملی ایران چیست؟ دانست.
در نشست رونمایی از این کتاب، دکتر عماد افروغ که خود مؤلف چندین کتاب با موضوع جهانی شدن است، گفت: در جلسهای که سالها پیش با حضور علیرضا رئیسیان و ایرج میرکریمی داشتم وقتی صحبت از تعریف سینمای ملی و نظریهای در تشریح ان شد، رئیسیان اشاره کرد که پاسخ به این پرسشها نیاز به چندین تحقیق و رساله آکادمیک دارد. تا امروز این اولین پژوهش در ساختار آکادمیک است که به مسئله سینمای ملی ایران میپردازد.
وی با بیان این نکته که حداقل حُسن این کتاب، توجه به وجه فرهنگیِ مقوله جهانی شدن است، توضیح داد: اسفندیاری در این پژوهش به سوی تدوین یک نظریه ترکیبی از تئوریهای جهانیشدن پیش رفته و در نهایت عصاره آنچیزی را که در تعریف جهانیشدنِ فرهنگی ارائه میدهد «توجه و احترام متقابل فرهنگها» میدانم.
افروغ با بیان اینکه کتاب به تفکیک سه نظریه «میدانی»، «جریانی» و «گشتارهای جهانی» حول مفهوم جهانیشدن را شرح میدهد که هر یک به تنهایی کاستیها ونواقصی دارند، تصریح کرد: جان کلام اسفندیاری از ترکیب این سه نظریه را در این چند راهکار خلاصه میکنم:
- تغییرات درون ذهنی در سینمای ملی ایران را مطالعه کنیم و ببینیم که متن فیلمها قبل و بعد از جهانی شدن چه تغییراتی کرده است.
- واکنشهای نسبت به جهانی شدن را از سوی سینماگران کشورمان مطالعه کنیم.
- بازنمایی هویت در لایههای مختلفِ هویت نژادی، طبقاتی، فرهنگی، زبانی و… را در تولیدات سینمای ملی ایران بررسی کنیم.
- مطالعه تاثیرات این تراملیگرایی(فراملی) بر ابعاد کاری فیلمسازان و بررسی استقبالی که از این آثار میشود.
- نشانههای افول یا رفع نگرانیها در خصوص آمریکایی شدن با غربزدگی را مطالعه کنیم.
- بررسی کیفیت و کمیّت مداخله دولتها در صنعت سینما و امور سینماگران.
- بررسی تفاوتهای دوره کنونی جهانی شدن با دیگر دورهها در تاریخ سینما.
- بررسی تحولات اخیر دنیا و تاثیر آنها بر موقعیت و مفهوم سینمای ملی.
- بررسی نسبت مصرف تولیدات داخلی و خارجی در چند سال اخیر.
این سخنران با تاکید بر این نکته که شهاب اسفندیاری (نویسنده کتاب پیشِرو) امر ملی را امری با ماهیت «برساختگی» میداند، یعنی آنکه هویت ملی را می توان ساخت و در نتیجه ماهیتی متغییر و غیر ثابت دارد، تصریح کرد: من ماجرا را این گونه نمی بینم، چرا که «هویت ملی» اگر هیچ ارجاعی به امر ثابت نداشته باشد و سراسر دگرگونشونده تصور شود اساسا از مفهوم کلمه «هویت» دور شده است.
دکتر افروغ بخش پایانی سخنانش در رابطه با این کتاب را به ذکر عناوینی از مهمترین دستآوردها و پیشنهادهایی که کتاب در تعریف و شرح سینمای ملی ارائه میکند، اختصاص داد و آن نکات را چنین برشمرد:
- سینمای ملی فرصتی است برای بازنماییِ به حاشیه رانده شدهها.
- سینمای ملی میتواند جایگاهی رهایی بخش و روشنفکرانه داشته باشد.
- سینمای ملی نقشی موثر در شناخت فرهنگها و هویتها و سینمای دیگران خواهد داشت.
- سینمای ملی عاملی برای عاملیت استعمارشدگان است.
- به رغم همه قابلیتها و وجوه مثبت سینمای ملی، نباید در تعریف و تشریح آن دچار آرمانگرایی و خیالات فانتزی شد.
همچنین این سخنران مهمترین نکات قوّت و ستودنی کتاب «سینمای ملی و جهانی شدن» را بررسی صحیح بازتاب وجه فرهنگ در مقوله جهانیشدن و ارزیابی دقیق، عالمانه و منصفانه چند فیلم ساز مهم ایرنی (ابراهیم حاتمیکیا، محسن مخملباف و داریوش مهرجویی) دانست.
وی متذکر شد که در این میان وزنی که مطالب مربوط به سینمای حاتمی کیا دارد نسبت به دو فیلم از دیگران بیشتر است.
در ادامه نشست، نویسنده کتاب، دکتر شهاب اسفندیاری در بیان نکاتی درباره کتاب و محتویات آن عنوان کرد: تصویری که از ایرانیان و هنرمندان ملی ایران نه فقط در رسانه غربی بلکه در آکادمیهای آنها هم رایج است، تصویری بسیار خشن و طالبانی است، لذا وقتی استادان من در این کتاب با متن دکتر افروغ که آن زمان رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بود مواجهه میشدند برایشان جالب توجه و حتی عجیب بود، زیرا هیچ یک از آن تفکرات و رویکردهای جزمی را در آن نوشته نمی دیدند.
وی همچنین اشاره کرد که نسخه انگلیسی کتاب در بردارنده متن مصاحبه نویسنده با دکتر عماد افروغ و عباس کیارستمی، مجید مجیدی و محمدرضا جعفریجلوه بوده که در ترجمه فارسی آن حذف شدهاند تا در کتابی جداگانه گردآوری شوند.
کتاب «سینمای ملی و جهانیشدن» رساله دکتری شهاب اسفندیاری از دانشگاه ناتینگهام انگلستان است که سال 2012 در آمریکا و انگلستان توسط انتشارات دانشگاه شیکاگو و اینتلکت منتشر شده بود. نسخه فارسی آن ترجمهای است که توسط مسعود اوحدی تدوین شده و توسط انتشارات سروش با بهای 20000 تومان منتشر شده است.
این کتاب 360 صفحه است و در 10 فصلِ «درک مفهوم جهانی شدن»، «مفهوم سینمای ملی، نظریهها و نقدها»، «پژوهش تطبیقی الزامات و موانع»، «سینمای ملی آرژانتین و جهانیشدن»، «سینمای ملی کره جنوبی و جهانیشدن»، «سینمای ملی ایران و جهانیشدن»، «ظهور سینمای ایران در صحنه بینالمللی»، «جهانیشدن و سینمای تَراملی محسن مخملباف»، «جهانیشدن و سینمای ملی داریوش مهرجویی» و «جهانیشدن و سینمای دفاع مقدس – ابراهیم حاتمیکیا» تدوین شده است.
*این گزارش 25 شهریور 1393 به کوشش خواجهوند تهیه و با شماره خبر 207483 در خبرگزاری ایبنا منتشر شد.