یک جامعه‌شناس در کنفرانس «راهکارهای دستیابی به فهم مشترک اسلام و مسیحیت» با تأکید بر رابطه انسان و خدا، حق و تکلیف و حقوق انسانی، گفت: خدا با ویژگی‌های آشکار در اسلام و مسیحیت نه‌تنها مانع توجه به حق‌مدار بودن انسان نیست، بلکه از شرایط ضروری توجه به حق او و استمرار این توجه است.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) شعبه اروپا، کنفرانس دو روزه گفت‌وگوی اسلامی ـ مسیحی با عنوان «راهکارهای دستیابی به فهم مشترک اسلام و مسیحیت» روز سه‌شنبه، ۲۰ خرداد، با همکاری مرکز گفت‌وگوی ادیان و تمدن‌ها سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در سارایوو برگزار شد و روز چهارشنبه، ۲۱ خرداد، به کار خود پایان داد.
این کنفرانس در دو بخش صبحگاهی از ساعت ۱۰ به وقت محلی تا ۱۲:۳۰ و بخش دوم آن از ساعت ۱۴:۳۰ تا ۱۶:۳۰ در سالن «استاری گراد» سارایوو برگزار شد. در این کنفرانس، علاوه بر شخصیت‌های مذهبی و سیاسی بوسنیایی و مدیران نهادهای ایران، حسین افندی اسماییچ، نایب‌رئیس جامعه اسلامی بوسنی و هرزگوین، عماد افروغ، استاد دانشگاه، عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، محمدرضا دهشیری، معاون پژوهشی مرکز مطالعات جهانی شدن، لوکا مارکشیچ، پژوهشگر مسیحی کاتولیک از سارایوو، وانیا یوانویچ، اسقف کلیسای ارتدوکس بوسنی، مارکو جوریچ، محقق و نویسنده ارتدوکس اهل صربستان و جمعی از علاقه‌مندان به گفت‌وگوی اسلامی ـ مسیحی حضور داشتند.
محمدرضا آرام رایزن فرهنگی ایران در ابتدای این کنفرانس ضمن خیرمقدم به حاضران و شرکت‌کنندگان، ابراز امیدواری کرد مباحث و مقالات ارائه‌شده از سوی پژوهشگران مسلمان و مسیحی، در دستیابی به هدف کنفرانس و یافتن راهکارهای تفاهم مشترک میان اسلام و مسیحیت مؤثر باشد. حسین افندی اسماییچ نیز با اشاره به سابقه زندگی مسالمت‌آمیز پیروان ادیان مختلف در بوسنی و هرزگوین، بر تداوم گفت‌وگوی میان ادیان و همکاری میان مسلمانان و مسیحیان تأکید کرد.
لوکا مارکشیچ، پژوهشگر مسیحی کاتولیک از سارایوو، نیز درباره سه مفهوم «وحی»، «دین» و «الهیات» سخن گفت و این مفاهیم را از زمینه‌های مشترک برای تفاهم بیشتر میان اسلام و مسیحیت دانست.
وی همچنین بر اهمیت گفت‌وگوی بین ادیان و حرکت به سوی تفاهم و صلح تأکید کرد.
حجت‌الاسلام عیدی نیز در سخنان خود بر اصول و اشتراکات اولیه انسانی، از جمله منفعت‌طلبی، مضرت‌گریزی و محبت و عشق‌ورزی، به عنوان زمینه‌ای برای زندگی مسالمت‌آمیز و تعامل میان پیروان ادیان تأکید داشت.
وانیا یوانویچ، اسقف کلیسای ارتدوکس سارایوو، نیز با اشاره به پیشینه گفت‌وگو میان مسلمانان و مسیحیان، بر یافتن نقاط مشترک و حرکت بر اساس این اشتراکات تأکید کرد.
عماد افروغ سخنران پایانی بخش صبحگاهی گفت‌وگوی اسلامی ـ مسیحی طی سخنانی اظهار کرد: در این مقاله با جهت‌گیری اسلامی حول محوریت گفت‌وگوی ادیان، به‌ویژه اسلام و مسیحیت، می‌کوشیم با ضروری دانستن رابطه انسان و خدا و در نتیجه حق و تکلیف و متقارن دیدن رابطه خدا و انسان، ضمن واکاوی ریشه‌های تاریخی جدایی و تقابل این دو مقوله، به تجلی و دلالت و گستره این رابطه در شرایط کنونی بپردازیم. خواهیم دید خدا با ویژگی‌های آشکار در اسلام و مسیحیت، نه‌تنها مانع توجه به حق‌مدار بودن انسان نیست، بلکه از شرایط ضروری توجه به حق او و استمرار این توجه است. در ادامه با مرور بر واقعیات تاریخی و مواضع خصمانه موجود در قالب «لیبرال دموکراسی» و «بنیادگرایی» تلاش می‌کنیم تا محورهای مبنایی یک وحدت پایدار و بر اساس آموزه‌های مشترک دینی را واکاوی کنیم.
وی در پایان پس از جمع‌بندی مطالب ارائه‌شده، پیشنهادات نهایی درخصوص محورهای اقدامات مشترک و خلق تمدن و آثار مورد توافق را ارائه کرد و گفت: با اشاره به واقعیت تاریخی تقابل‌های ناموجه خدا و انسان، حق و تکلیف، عقل و ایمان، عقل و شریعت، دنیا و آخرت، فرد و جامعه، عدالت و آزادی، ریشه‌یابی نسبی این تقابل‌ها، با فرض رابطه متقارن خدا و انسان و اشاره به مثلث مفهومی ذات و غایت و خدا و با دغدغه وجود، قابلیت توجه به این رابطه متقارن و حقوق انسانی در ادیان بزرگ ابراهیمی، تلاش شد تا در ابتدا صفات مشترک ضروری و اقتضایی خدا در نزد این ادیان به عنوان اصول مبنایی و تکیه‌گاه ذات و قابلیت انسانی به مثابه خاستگاه حقوق انسانی معلوم شود.
انتخاب کتاب «سوئین‌برن» به این دلیل بود که این کتاب هم صبغه‌ای فلسفی داشت و هم کوشش نویسنده این بود که ضمن توجه و تمرکز به اصول محوری و مشترک بین مسیحیان و مورد توافق کاتولیک‌ها، ارتدوکس‌ها، پروتستان‌ها، انجیلی‌ها، نستوری‌ها و «Monophysites»، بر اصول مشترک اسلام، مسیحیت و یهود نیز تأکید داشته باشد. قدرت مطلق، دانایی مطلق، ابدی بودن، آزادی مطلق، نامحدود بودن، منبع تعهد اخلاقی بودن و بی‌همتا بودن از صفات ضروری خدا و خالق و حافظ بودن عالم از صفات اقتضایی و غیرضروری و انتخابی خدا معرفی شده‌اند. اشاره شد که مسلمانان نیز در این صفات تردیدی ندارند، هرچند به تعبیری فیض علی‌الدوام خدا اقتضا می‌کند که خداوند همیشه در گرو خلق، ولو خلق مجردات، بوده باشد؛ اما به هر حال این آراء، چیزی از اهمیت و پذیرش اصول مشترک نمی‌کاهد.
در ادامه به صفات و ویژگی‌های اخلاقی مشترک، از جمله عشق و محبت به دیگران و انفاق و ایثار اشاره شد. ذکر نام پیامبران ابراهیمی، از جمله حضرت عیسی(ع) و حضرت موسی(ع) و دیگران در قرآن کریم برای ایجاد وحدت و پذیرش پیامبر اسلام(ص)، از سوی کسانی که نام پیامبر بزرگوارشان در قرآن آمده است و حتی رفع برخی ابهام‌ها و سؤال‌ها در مورد حیات انبیا، فرصتی مناسب تشخیص داده شد. در ادامه، ضمن به نقد کشیدن تقابل نهادهای دینی با مقوله انسان و حق او، به ریشه‌یابی تاریخی بی‌توجهی به حق انسان پرداخته و قابلیت‌های ادیان درباره عنایت به انسان و حق او و اجتناب‌ناپذیر بودن رابطه حق و ذات و طبعاً خدا و رابطه متقارن دین و انسان مورد بحث قرار گرفته و در نهایت با بحث از منابع و مبانی حق، دسته‌بندی‌ای از حق، مؤلفه‌ها و سطوح فردی، گروهی و جامعه‌ای آن ارائه شده است.
در خاتمه برای خلق تمدن و آثار مشترک، علاوه بر محورهای فوق، محورهای مرتبط دیگری مانند ذات مشترک انسانی برپایه فطرت الهی؛ توجه به جهت حرکت و غایت آفرینش؛ دیگرگرایی، عشق و محبت؛ شکیبایی و گذشت؛ توجه به تفاوت‌ها و کثرت‌ها؛ همکاری متقابل، مسئولیت‌پذیری و وحدت در عین کثرت؛ منطق احتجاج و گفت‌وگو و ضرورت گفت‌وگوی ادیان؛ جهان‌نگری و عام‌گرایی؛ عدالت اجتماعی و رفع نیازمندی‌ها، دولت وحدت‌گرا و نهادهای بین‌المللی پیشنهاد شده است. در این بین، بحث مستوفایی در خصوص مقوله نبرد تمدن‌های «هانتینگتون» صورت گرفته و ضمن گزارشی مبسوط از این مقاله، نسبت به دلالت‌های آن هشدار داده شده و به نقد کشیده شده است.
در بخش عصرگاهی کنفرانس، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران درباره روش‌های فهم مشترک میان اسلام و مسیحیت سخنرانی کرد و بر استماع باورهای دینی با سعه صدر، همدلی، بهره‌گیری از عقلانیت، توجه به باورهای مشترک و رعایت قواعد زبانی به عنوان راهکارهای مهم فهم مشترک میان دو دین تأکید کرد.
وی گفت: یکی از روش‌های فهم صحیح از باورهای دینی میان اسلام و مسیحیت، بهره‌بردن از عقلانیت است. خدای سبحان در قرآن کریم بر تعقل، تدبر و تفکر تأکید و سفارش فراوان کرده است. وی همچنین رعایت قواعد زبانی را برای فهم مشترک ضروری دانست و تأکید کرد: اسلام و مسیحیت هر دو دین متن‌محورند و متن نوشتاری با زبان به بیان حقایق می‌پردازد، پس باید قواعد زبانی را دانست و آن‌ها را رعایت کرد تا معنای ظاهری و باطنی، معنای مبهم و آشکار، معنا و مصداق درست فهمیده شود.
در ادامه مارکو جوریچ، محقق ارتدوکس از صربستان، دهشیری، معاون پژوهشی مرکز مطالعات جهانی شدن، و خانم رستم‌آبادی، پژوهشگر مرکز گفت‌وگوی ادیان و تمدن‌ها، نیز درباره ابعاد مختلف فهم مشترک میان ادیان، اشتراکات مسلمانان و مسیحیان، موانع شناختی و زبانی و تجربه گفت‌وگوهای بین‌ادیانی سخنرانی کردند. دهشیری بر این نکته تأکید داشت که منظور از فهم مشترک، فهم واحد نیست، بلکه توافق در اصول مشترک است و دغدغه اصلی در گفت‌وگو نباید محکوم کردن، بلکه فهماندن طرف مقابل باشد.
در پایان، سخنرانان و جمعی از شرکت‌کنندگان در این کنفرانس از تعدادی کلیساهای شهر سارایوو بازدید کردند.
این خبر21 خرداد 1393 با شماره خبر 1416452 منتشر شد.
منو
منو