عماد افروغ با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای قدرت نرم انقلاب اسلامی در مذاکرات هستهای گفت: مسأله هستهای پشت درهای بسته حل نمیشود و باید از طریق چهرههای مورد اعتماد و با حضور نهادهای مدنی و رسانهها بر روند مذاکرات نظارت شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، برنامه «دیروز، امروز، فردا» با حضور حسامالدین آشنا، مشاور فرهنگی رئیسجمهور و عماد افروغ، جامعه شناس با موضوع بررسی زوایای مختلف انقلاب اسلامی و قدرت نرم از شبکه سوم سیما پخش شد.
افروغ در ابتدای برنامه درباره تأثیر انقلاب اسلامی بر قدرت ملت ایران گفت: وقتی سخن از قدرت نرم میشود، ذهن به لحاظ اجتماعی متوجه قدرت مدنی و غیررسمی میشود. وقتی میگوییم قدرت، در انتزاعیترین سطح یعنی توان ایجاد یک حادثه. تمام اعضای اجتماعی و فردی دارای این توان هستند که میتوانند حادثهای ایجاد کنند، اما اگر این کار را نمیکنند، دلیل بر عدم توانایی آنها نیست. در انقلاب اسلامی ما سه منبع قدرت به نام خدا، مردم و رهبری داریم.
وی ادامه داد: در انقلاب اسلامی اگر قدرت بلاشرط و مطلق، یعنی خدا، را وارد معادله نکنیم، مشخص میشود که اصولاً قدرت نرم را بهدرستی نفهمیدهایم. تعریف معقول و متعارفی که از قدرت وجود دارد، میگوید قدرت یک مسأله ربطی است. قدرت نرم بیشتر به عدم تصمیمگیری و یا نفوذ مربوط میشود. در انقلاب اسلامی باید خدا را در یک تفکر منظومهای و کلگرایانه توحیدی جستوجو کرد. اگر کسی این نگرش کلگرایانه امام(ره) را درک نکند، نمیتواند به شناخت درستی از راهبرد درست انقلاب دست پیدا کند.
آشنا نیز در ابتدای برنامه اظهار داشت: در روابط بینالملل قدرت کشور تابع آن است که تصمیمات کشور در خارج از مرزها چقدر نفوذ داشته باشد و چقدر بتواند در کشورهای دیگر اثرگذاری کند. همه کشورها به دنبال خلق محیطی امنتر برای خود هستند. برای این اعمال نفوذ چند مسیر مشخص وجود دارد. یک مسیر، مسیر تطمیع است که از طریق تشویقهای اقتصادی، کشورهای دیگر را ترغیب کرد. البته افزایش توان اقتصادی یک کشور هم میتواند چنین تأثیری داشته باشد. روش دیگر تهدید است، یعنی دیگران باید بدانند اگر مطابق میل ما رفتار نکنند، عواقب سختی برایشان در پی خواهد داشت. در مورد ایران میبینیم که وقتی قدرتهای برتر دنیا میخواهند به نتیجه برسند، از این دو شیوه استفاده میکنند.
وی ادامه داد: نوع دیگری هم از قدرت وجود دارد که قدرت الگوسازی نام دارد. اگر کسی بتواند برای دیگران و نشان دادن راه درست به دیگران الگویی ارائه دهد، میتواند بقیه را به دنبالهروی از خود مجبور کند. این همان قدرت نرم است و چیزی است که در ادبیات دینی خود از آن به عنوان الگوی حسنه یاد میکنیم. اگر کشور و تمدنی توانست به دیگران بگوید ارزش اصلی آزادی است، قدم مهمی برداشته است. قدم دوم این است که بتوان به دنیا گفت کشور ما آزادترین کشور است. در این صورت است که تبعیت از این الگوهای قدرت، راحت میشود.
آشنا افزود: ایران قبل از انقلاب قطعاً واجد قدرت بوده است و به عنوان یک قدرت منطقهای پذیرفته شده بود و توان اعمال اراده خود را بر برخی از همسایگان داشت. اما این قدرت را از طریق قدرت نظامی و اقتصادی دنبال میکرد و نتوانسته بود برای کشورهای دیگر جاذبهای خلق کند.
افروغ در بخش دیگری از برنامه اظهار داشت: تصویر ایدهآلی که ارائه دادم، در فلسفه سیاسی تجلی دارد که مردمسالاری دینی نام دارد. این یک فلسفه سیاسی نوظهور است که فقط برای جامعه ما هم نیست. در انقلاب اسلامی مردم جایگاه بلندی دارند و شرط مشروعیت و مقبولیت هستند. وقتی بحث مشروعیت پیش میآید، فقط به فرمان رهبر توجه میکنیم، در حالی که مردم هم در این میان باید تأثیرگذار باشند.
وی ادامه داد: فعل سیاسی، تحت هر شرایطی فعل مشروط است، نه فعل هدف. این چیزی است که در غرب جا نیفتاده است. در اقتصاد هم همینطور است، در اقتصاد هم ما میگوییم اقتصاد وسیله است نه هدف، در فرهنگ هم به همین شکل است و فرصتی برای بروز خلاقیت انسانها به حساب میآید.
افروغ افزود: نقطه تحریک انقلاب اسلامی ایران، فرهنگی است. اگر نظام اجتماعی سرمایهداری میتوانست با وابسته کردن اقتصادی ما به نتیجه برسد، نیازی نبود به هویت فرهنگی ما دستاندازی کند. یکی از عناصر هویت ایرانیان، دینمداری آنهاست و در واقع دشمن با دستاندازی به هویت فرهنگی ایرانیها، دست در لانه زنبور کرد و در واقع نقطه آغاز انقلاب، یک حرکت فرهنگی بود.
وی ادامه داد: انقلاب در بُعد مبانی، اهداف، نیروها، شعارها، روشها و ابزارهایش بهطور کلی نرم است. امام بارها گفتند انقلاب یک تحفه الهی است. این یعنی اگر خدا را از انقلاب حذف کنیم، چیزی از انقلاب نمیماند. آزادی، عدالت و معنویت اهداف این انقلاب است. اگر معنویت و اخلاق نباشد، آیا آزادی و عدالت به وجود میآید؟ به لحاظ فلسفه سیاسی این اتفاق نمیافتد. سمبل آزادیخواهی در شعارهای انقلاب، مرگ بر آمریکا بود. سمبل ظلمستیزی هم مرگ بر شاه بود.
آشنا نیز در بخش دیگری از برنامه گفت: اگر ما در روابط بینالملل، دوره قبل از انقلاب را دوره وابستگی قدرتمندانه ایران تلقی کنیم و نسبت آن را با مردم هم یک نسبت استبدادی در نظر بگیریم، جمهوری اسلامی ایران پاسخی به همه این وجوه بود که ملت ایران این پاسخ را داد.
وی ادامه داد: معنای جمهوری اسلامی شاید این باشد که ما به انواع قرائتهایی که از جمهوریت میتواند اتفاق بیفتد، برشی زدهایم و گفتهایم این قرائتها را نمیپذیریم و فقط جمهوریت اسلام را میپذیریم. قدرتی که از آن صحبت میکنیم، قدرتی است که ریشه در داخل دارد و در خارج اعمال میشود. در ایرانی که شما نمیتوانید از وابستگی قدرت بگیرید و با هجومهای بیرونی مواجه هستید، نمیتوانید از داخل غافل شوید و به خارج امیدوار باشید.
آشنا افزود: در دوران دفاع مقدس یک هجوم داخلی وجود داشت که تمامیت حکومت ایران را تهدید میکرد. آیا حاکمیت میتوانست منهای مردم جلوی صدام بایستد؟ در پایان جنگ وقتی منافقین حمله کردند، فکر میکردند ۴۸ ساعته به تهران میرسند. اگر مقاومت مردمی وجود نداشت و بسیجیان دلزده از اتفاقات داخل و خارج جبهه، با ندای امام به جبههها برنمیگشتند، معلوم نبود چه اتفاقی میافتاد.
وی ادامه داد: هر اقدام داخلی که منجر به سست شدن رابطه ملت و حاکمیت شود، یک اقدام ضدانقلابانه است. کسانی که رأی مردم را تضعیف انقلاب میدانند، در مقابل قانون اساسی ایستادهاند. کسانی که روایتهایی را از ولایت مطلقه فقیه نقل میکنند که هیچ ارتباطی با مردمسالاری دینی ندارد، باید در مقابل مردم و شهدایی که قانون اساسی را تدوین کردهاند، پاسخگو باشند. انتخاباتی که در سال ۹۲ اتفاق افتاد، اگر به عنوان حماسه سیاسی نامیده میشود و اگر اتفاقات بعد از انتخابات ۸۸ فتنه نامیده شد، باید در ربط مردمسالاری دینی دیده شود.
آشنا همچنین گفت: امام(ره) و همچنین رهبری هیچگاه نمیگفتند مقصود از شعار مرگ بر آمریکا مرگ بر ملت آمریکا است، بلکه منظور مشکل داشتن ما با سلطه است. هر کشوری که بخواهد اعمال سلطه کند، این شعار بر علیه او داده میشود. ما با هرکسی که استقلال، آزادی و جمهوریت ما را با قرائت اسلامی تهدید کند دشمنی داریم؛ چه امروز، چه دیروز و چه فردا.
افروغ نیز در بخش دیگری از برنامه گفت: ما باید در گام اول خودمان را بشناسیم و ظرفیتهای خود را به فعلیت برسانیم. این موضوع مستلزم این است که به فهم خوبی از عدالت، توسعه سیاسی و… داشته باشیم. جنگ یک هجوم تمامعیار نظامی و فیزیکی علیه کشوری بود که تازه انقلاب کرده است. اگر نحوه مدیریت خاص و ملتسازی مجدد ما نبود، ما به توفیق دست پیدا نمیکردیم.
وی ادامه داد: عقبماندگیها فقط ریشه داخلی ندارد، اما ما اگر واقعاً توانمند بودیم دشمن میتوانست به ما تعرضی داشته باشد؟ اگر ما میخواهیم ایستادگی کنیم باید به توانمندیهای خود بازگردیم و ببینیم اول جنگ کشور به چه شیوهای اداره میشد. اگر یک مقدار سبک زندگی مدیریتی کشور تغییر کند و مانند طبقه متوسط جامعه زندگی کنیم، خیلی از مسائل جوابگوست. یک راه ریشهای با تهدیدها، توجه به ظرفیتها، محبتها و صداقتهای داخلی است.
افروغ افزود: اگر مجبور شدیم مصلحتاندیشی کنیم هم خواهش میکنم این مصلحتاندیشیها را مثل جام عسل به خورد مردم ندهیم و صادقانه بگوییم جام زهر است تا اتفاقات خوبی که بعد از قطعنامه ۵۹۸ افتاد تکرار شود.
وی گفت: جهان چه وضعیتی داشت که انقلاب پیروز شد؟ جهان در آن ایام تشنه معنویت و خدا بود. اما بعد از انقلاب ما چه اندازه قابلیتهای نرم انقلاب را که مربوط به جهان بود عرضه کردیم؟ احیای خدا در ساحت علم، احیای معنویت در ساحت معنویت اجتماعی، احیای حق فرهنگ و… قابلیتهای نرم انقلاب بود که باید به دنیا ارائه میشد. ما تا چه اندازه در این مسیر گام برداشتیم؟ رایزنهای فرهنگی ما در زمینه چه کردند؟ یکی از قابلیتهایی که میتوان در مذاکرات هستهای از آن استفاده کرد، همین احیای مدنی است.
افروغ ادامه داد: ما میتوانستیم قدرت مدنی را در دنیا سازماندهی کنیم. به نظر من هیچ تجلی قدرت نرمی در ۵+۱ دیده نمیشود. اگر قرار بود دیده شود، دنیا باید به این مذاکرات هستهای دسترسی پیدا میکرد تا معلوم شود چه کسی معادله بازی را به هم میزند و کدام طرف به معادلات بازی پایبند است. نیروهای دیپلماسی ما تا چه اندازه از قدرت نرم و حضور رسانهها خوب استفاده کردند تا دیگران بفهمند چه کسی دارد بازی را به هم میزند. مسأله هستهای پشت درهای بسته حل نمیشود.
آشنا هم در ادامه برنامه گفت: در این که انقلاب اسلامی بارقهای برای ظهور خداوند در عرصه جامعه، سیاست و تمدنسازی جدید است، شکی نیست. خداوند در انقلاب اسلامی تجلی کرد و انقلاب هم حضور خداوند را در جامعه متجلی کرد. بسیاری از مسائل در جامعه با همین رویکرد حل شد. شهدایی مثل چمران و احمدیروشن و… بین علوم و معنویت پل زدند و در عمل بین دین و دانش ارتباط برقرار کردند.
وی ادامه داد: امام بین سیاست و معنویت هم در عمل پیوند ایجاد کردند. اگر جلوتر بیاییم، میبینیم انقلاب اسلامی در بیرون از مرزها هم با همین ادبیات توسعه پیدا کرد. تأثیرپذیری لبنان از ایران اتفاق نمیافتاد مگر اینکه جوانان از پیوند جامعه و خداوند الگوبرداری کنند. صدور انقلاب، چیزی نبود جز صدور قدرت نرم انقلاب اسلامی. پسلرزههایی که بعد از انقلاب اتفاق افتاد، تجلی از قدرت نرم ما بود، نه زور و سلاح ما! نمیتوانیم بگوییم ایران هیچ قدرت نرمی ایجاد و اعمال نکرده است.
وی همچنین گفت: ما با مسائلی مواجهیم که در بُعد بینالمللی انقلاب ما را تهدید کرده است. وقتی از قدرت نرم صحبت میکنیم، بدون واسطه صحبت از دیپلماسی عمومی به میان میآوریم. در این مسیر با وجه بینالمللی روبهرو هستیم. در چند سال گذشته ابداعات یا بدعتهایی در حوزه روابط بینالملل ایران گذاشته شد. این کارها میتوانست برای افزایش قدرت نرم ما انجام شده باشد، اما در عمل ما سالبهسال از نظر وجه ملی پایینتر آمدهایم. در آخرین ردهبندی، ایران در بین ۱۴۰ کشور، رتبه ۱۳۹ را از نظر وجه ملی داشته است.
آشنا اظهار داشت: بحث وجه ملی یک بحث طراحیشده است تا ارجاعات آن هم بر اساسش انجام شود. بازرگانانی که میخواهند با ایران معامله کنند یا توریستهایی که میخواهند به ایران سفر کنند، بر اساس این ردهبندی کشور ما را کشوری خطرناک تلقی میکنند. ممکن است در داخل کشور هم عدهای به این نوع نگاه دامن زده باشند. اگر این اتفاق افتاده باشد، بخش عمدهای از فعالیتهایی که دولت جدید باید انجام دهد، عبور از موانعی است که در مسیر روابط بینالملل ایران قرار داده شده است.
وی همچنین گفت: طراحی که علیه ایران و حاکمیت آن در طول سالهای گذشته انجام شده، ساخت فهرست بزرگی از اتهامات علیه ملت ایران است که هالهای مبهم را بر نام ایران و ایرانی مستولی کرده است. اولین قدم در دوره جدید این است که باید نام ایران و ایرانی و انقلاب اسلامی را از بسیاری از زنگارهایی که تلاش شده دور آن ایجاد شود، خالی کنیم. این مسیر، مسیر سادهای نیست و باید از شیوههای مختلفی استفاده کرد.
مشاور فرهنگی رئیسجمهور در بخش دیگری از صحبتهایش اظهار داشت: کسانی که این وجهه را برای ما خلق کردند، هیچ علاقهای به تغییر این وجهه ندارند تا تحریمها باقی و ایران متهم باقی بماند. اتفاقی که در انتخابات افتاد، تلاش بزرگ ملت ایران بود برای پاسخی یکشبه به اتهاماتی که سالها دور نام ایران وجود داشت. برآیند من این است که ملت ایران در این اقدام بسیار موفق بودند و هاله اتهام علیه ایران حداقل به تردید و علامت سؤال تبدیل شده است.
وی افزود: اگر این ملت طوری است که رهبر آن پای رأی مردم میایستد و میگوید رأی مردم حقالناس است، آیا نباید روی اتهاماتی که به او زده میشود تردید کرد؟ ما قدمهای بسیار بلندی در پیش داریم که بگوییم ما خیلی بهتر از چیزی هستیم که میگویند.
وی همچنین اظهار داشت: بخش اول کار ما جبران اشتباهاتی است که انجام دادیم و بهانههایی است که به دست دیگران دادیم. بخش مهمی از این موضوع در داخل است که در حال انجام است و در آیندهای نزدیک بخش حقوق شهروندی منتشر میشود تا برخی از اتهامات از ایران برداشته شود. در مقام معامله یک استراتژی این است که در مقابل هجوم آنها هجوم ببریم. در اینجا کسی که صدای بلندتری دارد، صدایش را راحتتر به گوش جهان میرساند. مسیر دیگری که وجود دارد این است که ممکن است ما بتوانیم در این جهت حرکت کنیم که برای مدتی در سطح جهان کمتر از ایران صحبت شود تا زمینههایی برای بازسازی ایجاد شود.
افروغ نیز گفت: مقابلهای که صورت میگیرد باید حکیمانه و از طریق قدرت نرم باشد. ما باید بتوانیم با جنبشهای دانشجویی و انجیاوهای دنیا ارتباط برقرار کنیم و حرف بزنیم. ما باید به این کمک کنیم که نشان داده شود این تصویر زشتی که از ما ارائه میشود خلاف واقع است. دنیا باید ببیند در مذاکره چه میگذرد. چه کسی منصفانه برخورد میکند و چه کسی برای مذاکره شرط میگذارد.
وی ادامه داد: اگر از این اهرمها استفاده کنیم، باید به عدهای این حق داده شود که سؤال کنند. بعضیها میگفتند مکالمه تلفنی اگر معطوف به مذاکره و… است، بگویید تا بدانیم تا در نتیجه مردم غریبه فرض نشوند و بدانند چه اتفاقی قرار است بیفتد. امام(ره) فرمودند تا زمانی که رابطه گرگ و میش است، ما رابطه برقرار نخواهیم کرد. وقتی چنین ابهاماتی وجود دارد، مردم حق دارند بدانند اگر قرار است مذاکره مستقیم ایران و آمریکا اتفاق بیفتد، چه نتیجهای در بر خواهد داشت و قرار است چه اتفاقی بیفتد.
افروغ همچنین اظهار داشت: با توجه به ظرفیتهای گفتمانی انقلاب اسلامی باید با ذهنیتسازیهای کاذب مقابله و اذهان جهانی را درگیر کنیم. مشکل اینجاست که در هیچ مقطعی از قدرت نرم جهانی خود استفاده نکردهایم. قرار نیست ما از عزت انقلاب بدهیم و در مقابل چیزی بگیریم، مصاف و حضور نرم ما، جزو ذات ماست. اینطور نباشد که برای حل مسأله هستهای، مواردی که جزو ذات ماست را تحت تأثیر قرار دهیم. شفافسازی باید صورت بگیرد تا بدانیم چگونه میخواهیم تصویر روشنتری از ایران ارائه دهیم.
آشنا هم در پایان برنامه اظهار داشت: اگر کسی در ایران فکر کند از ذات انقلاب میتواند خرج کند و عوضی به دست بیاورد، اشتباه کرده است. مسأله روشن و دقیق است، ما در جریان ۵+۱ در مسأله تحریم ایران، آماده مذاکرات هستیم یا نیستیم؟ ما آماده مذاکره بودهایم، هستیم و خواهیم بود. این مذاکرات چندجانبه است که طرفهای مختلف جداگانه و در چارچوب رفع تحریمها مورد مذاکره قرار گرفتهاند. در این مذاکرات عزت، حکمت و احترام رعایت شده، البته در تمام این سالها نمیتوان گفت این سه اصل همیشه رعایت شده است. گاهی حکمت بهدرستی خرج نشده و در نتیجه عزت ما خدشهدار شده است.
وی ادامه داد: هر مذاکرهکنندهای باید بداند در صورت کوتاهی و اشتباه با نهیب رهبری، مردم، احزاب، رسانهها و… مواجه خواهد شد. اما مذاکرهکننده باید متوجه این باشد که یک حمایت ملی از او وجود دارد. نوع مذاکرات، تابع توافقاتی است که بین مذاکرات انجام میشود. اینکه هر دو طرف مذاکره با هم توافق کردهاند تا وقتی که به نتیجه ملموسی نرسیدهاند، اعلام موفقیت یا عدم موفقیت نکنند، یک کار تکنیکی است تا دیگران در این مسیر مداخله نکنند. ما در مواجهه روانی و عملیاتی بسیار شدیدی با رژیم صهیونیستی هستیم.
آشنا همچنین گفت: به هر مقدار که طرف مقابل اطلاعات را درز میدهد، برای ما هم امکان این کار فراهم میشود. ما به عهدی که بستهایم وفاداریم و اعلام کردهایم که مذاکرات محرمانه انجام خواهد شد. افشای مفاد مذاکرات، آیا به نتیجه رسیدن مذاکرات کمک خواهد کرد یا خیر؟ این تصمیمی است که مذاکرهکنندگان باید بگیرند.
افروغ هم اظهار داشت: نظام ما ارکان و مبانی دارد که میگوید نباید پشت مذاکرهکننده را خالی کرد، اما این حمایت مشروط است. وقتی مذاکره پشت درهای بسته انجام میشود، نمیتوانیم بگوییم در خصوص نظارت و داوری که باید انجام شود از قدرت نرم استفاده کردهایم. به هر حال ما باید از طریق چهرههایی که مورد اعتمادتر هستند، خیالمان راحت شود که مذاکرات در نهایت پشیمانی به بار نیاورد. مذاکرهکننده باید بداند چشمان ناظری دارد و طرف مذاکره هم متوجه این ماجرا شود! در سیاست باید بنا را بر خلاف ظاهر گذاشت، مگر اینکه خلافش ثابت شود.
آشنا گفت: طرف ما رژیم صهیونیستی است. اتفاقی که دارد میافتاد سلب توان تأثیرگذاری این رژیم است که با استفاده از قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران است.
افروغ پاسخ داد: وقتی افرادی به نام حامی دولت با ذوقزدگی از این مسائل صحبت میکنند، به امثال من حق دهید که کمی نگران شویم.
آشنا هم در جواب گفت: بین کسانی که با ذوقزدگی به دنبال رابطه با آمریکا هستند با دولت جمهوری اسلامی ایران فاصله زیادی دارند. دولت، دولت اعتدال است. کسانی در کشور هستند که هرگونه مذاکرهای را خیانت میدانند و عدهای هم هستند که هیچ کاری جز رابطه مستقیم را خدمت نمیدانند. دولت در هیچیک از این دو گروه قرار ندارد.
این گفتوگوی تلویزیونی 26 مهرماه 1392 با شماره خبر 2157362 منتشر شد.
منو
منو