عماد افروغ با بیان اینکه «اصلاح الگوی مصرف» ترجمانی از مفهوم قناعت است، گفت: نگرانم اصلاح الگوی مصرف به دستاویز سیاستهای خرد تبدیل شود و مسئولان این موضوع را به مسائل جزئی و صرفهجوییهای مستعمل و مصطلح تقلیل دهند.
عماد افروغ در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر درباره نامگذاری سال ۱۳۸۸ از سوی رهبر معظم انقلاب با عنوان «اصلاح الگوی مصرف» اظهار کرد: در تشریح نسبت اخلاق با اقتصاد، به مقوله «قناعت» میرسیم. قناعت به عنوان یک فعل اخلاقی میتواند بر اقتصاد و رشد اقتصادی کشور اثرگذار باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان اینکه الگوی مصرف باید با قناعت سازگار باشد، افزود: مقام معظم رهبری امسال را تقریباً به گونهای قناعت نامگذاری کردند. اصلاح الگوی مصرف ترجمانی از مفهوم قناعت است که باید در یک زمینه کلان مطرح شود و آن زمینه کلان به بازتاب ارزشهای اخلاقی بر اقتصاد بازمیگردد.
این استاد جامعهشناسی درباره الزامات کلاننگری مفهوم قناعت و اصلاح الگوی مصرف خاطرنشان کرد: باید این مفهوم را در سطح کلان دید و نباید آن را به مسائل جزئی تقلیل داد، اما میدانم که مسئولان آن را به مسائل جزئی و صرفهجوییهای مستعمل و مصطلح خواهند برد. در حالی که اصلاح الگوی مصرف باید در زمینه وسیعتری مطرح شود؛ یعنی نسبت اخلاق با اقتصاد و اولویتبخشی به تقدم ارزشی نسبت به تقدم رتبی مورد توجه قرار گیرد.
افروغ در توضیح پیوند «تقدم ارزشی» با موضوع «اصلاح الگوی مصرف و قناعت» گفت: سایه تقدم ارزشی بر تقدم رتبی باید مشروط باشد؛ یعنی به هر شیوهای نمیتوانیم حکومت تشکیل دهیم و با تمسک به هر ابزاری نمیتوانیم حکومت را حفظ کنیم یا توسعه اقتصادی داشته باشیم.
وی افزود: درست است که ارزشهای مقدماتی با امنیت، حکومت، اقتصاد و رفاه مرتبط هستند، اما اینها مقدمهای برای تحقق ارزشهای متعالی و بسط معنویات و اخلاقیات در جامعه هستند. اگر این موضوع را درک کنیم، فهم بهتری از انقلاب به دست میآوریم و دیگر به هر طریقی دست به هر سیاستی نمیزنیم.
افروغ خاطرنشان کرد: نگرانم «اصلاح الگوی مصرف» که میتواند در سطح کلان تعریف شود و تحولات عظیمی را در «دهه پیشرفت و عدالت» برای کشور رقم بزند، دستاویز یکسری سیاستهای جزئی و خرد قرار گیرد و از سطح نظری آن غفلت شود، البته امیدواریم نظریهپردازان و روشنفکران کشور سطح کلان این موضوع را نهادینه کنند؛ سطحی که به شدت به آن نیازمندیم.
این پژوهشگر و فعال سیاسی ادامه داد: تفسیر من این است که سالها از این نگاه کلان، یعنی پیوند اخلاق با اقتصاد و پیوند اخلاق با سیاست، محروم بودهایم و به نام جمهوری اسلامی دچار اقتصادزدگی و سیاستزدگی شدهایم. برداشت من از سخنان مقام معظم رهبری این است که باید از این نگاه اقتصادزده و سیاستزده خارج شویم و نگاه اخلاقی به مسائل داشته باشیم. یکی از تجلیات نگاه اخلاقی به اقتصاد، مفهوم بافضیلتی به نام قناعت است.
وی در توضیح بیشتر تأثیر اخلاق بر اقتصاد با اشاره به برخی برداشتهای موجود در جامعه گفت: برخی تصور میکنند اهمیت ارزشهای اخلاقی فقط به لحاظ زمانی است؛ یعنی ابتدا باید امنیت سیاسی و رفاه اقتصادی قابل قبولی به دست آوریم و سپس اگر چیزی باقی ماند به اخلاق اختصاص دهیم. این نشان میدهد بسیاری جایگاه اخلاق و فضیلتهای اخلاقی، از جمله قناعت و بازتاب آن بر اقتصاد، را به درستی درک نکردهاند.
افروغ درباره پیوند نگاه کلان و اخلاقی به اصلاح الگوی مصرف با اهداف نظام جمهوری اسلامی به مهر گفت: هدف غایی نظام جمهوری اسلامی ایران، اخلاقی و معنوی است که باید بر اهداف مقدماتی نظام اعم از سیاستهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بازتاب داشته باشد. امنیت و رفاه اقتصادی تقدم رتبی دارند، اما نباید فراموش کنیم که اینها ارزش وسیلهای دارند و تقدم ارزشی و ارزش غایی در جای دیگری تعریف میشود. در قانون اساسی نیز ذکر شده که اقتصاد وسیله است و هدف چیز دیگری است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان اینکه نسبت هدف غایی با ارزشهای وسیلهای صرفاً یک نسبت زمانی نیست، گفت: نمیتوان به هر طریق و شیوهای امنیت و رفاه اقتصادی را تأمین کرد و بعد به ارزشهای متعالی توجه داشت، بلکه به دلیل تقدمی که ارزشهای غایی نظام دارند، حق نداریم به هر شیوهای امنیت و اقتصاد خود را سامان دهیم.
وی خاطرنشان کرد: با وجود اینکه امنیت و رفاه اقتصادی دارای تقدم رتبی هستند، اما چون تقدم ارزشی ندارند، دستمان باز نیست که به هر شیوهای حکومت تشکیل دهیم یا بخواهیم حکومت را حفظ کنیم و اقتصاد را سامان دهیم. این مسئله بسیار ظریفی است که متأسفانه سالها مورد توجه مسئولان کشور قرار نگرفته است.
افروغ در ادامه گفت: اگر به سازمان تجارت جهانی پیوسته بودیم، امروز بحران سرمایهداری گریبان ما را بیشتر میگرفت. از یک طرف وقتی سرمایهداری با بحران روبهرو میشود، برخی مسئولان ابراز خرسندی میکنند، اما از طرف دیگر تا مدتی پیش قصد پیوستن به سازمان تجارت جهانی را داشتند. این وضعیت را «شترسواری دولا دولا» مینامیم و نشان میدهد هنوز تفاوت میان تقدم ارزشی و تقدم رتبی را متوجه نشدهایم.
وی افزود: چون تقدم ارزشی با اخلاق است، اخلاقیات باید بر اقتصاد بازتاب داشته باشد و تأثیر آن مشروط باشد. یکی از جلوههای این بازتاب آن است که نمیتوان از هر وسیلهای برای ساماندهی اقتصادی کشور استفاده کرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مهمترین فعل اخلاقی که میتواند بر اقتصاد تأثیر مشروط داشته باشد، ارزش و فضیلتی به نام قناعت است، اظهار داشت: اگر قناعت را در دستور کار قرار دهیم، هم زمینه رشد اقتصادی ایجاد کردهایم و هم یک فعل اخلاقی را پاس داشتهایم.
افروغ با بیان اینکه قناعت زمینه رشد اقتصادی است، گفت: در غرب نیز چنین بوده است. یک جامعهشناس معروف آلمانی معتقد است سرمایهداری ریشه در فضیلتی به نام کار و ارزشی با عنوان قناعت داشته است؛ یعنی مردم به دست نمیآوردند که مصرف کنند، بلکه به دست میآوردند تا سرمایهگذاری کنند.
وی در پایان تأکید کرد: اصلاح الگوی مصرف بحثی سابقهدار است و در تجربه غرب نیز میتوان آن را مشاهده کرد، البته این به معنای آن نیست که غرب الگوی ماست، بلکه در غرب نیز بنا بر ادعای یکی از جامعهشناسان غربی، کار، فضیلت است و قناعت، ارزش والایی دارد.
این خبر 14 فروردین 1388 با شماره خبر 851818 منتشر شد.
منو
منو