در دومین عصرانه علوم انسانی، عماد افروغ ضمن تشریح مسیر علمی، پژوهشی و اجرایی خود، از دغدغه‌هایش درباره روش‌شناسی علوم اجتماعی، رئالیسم انتقادی، رابطه نظریه و عمل، انقلاب اسلامی، فلسفه سیاسی، هویت ایرانی، روشنفکری، علم‌شناسی، گفت‌وگوی ادیان و سینما سخن گفت.

یک جامعه‌شناس در نقد وضعیت علمی کشورمان گفت: علم در کشور ما هم مظلوم است و هم بیشتر به یک تاریک‌خانه شبیه است و نور نیست.

عماد افروغ گفت: آن قدر مخاطب عام را از اساتید نگیرید و آنها را در ویترین نگذارید. با این شاخص‌هایی که تعریف کردید مخاطب عام از دست رفته است. وقتی مخاطب از دست برود با این شاخص‌‌های فرمالیستی هیچ تحولی ایجاد نمی‌شود.

در یک نشست تخصصی با موضوع علوم انسانی، تأثیر اجتماعی و توسعه، عماد افروغ با ارائه طرح پژوهشی «رابطه نظریه و عمل، از حکمای باستان تا رئالیسم انتقادی» به بررسی دوگانه نظریه و عمل و نقد رویکرد پوزیتیویستی در علوم انسانی پرداخت.

عماد افروغ، استاد جامعه‌شناسی در آیین رونمایی از کتاب «نظریه اسلامی عدالت اجتماعی» گفت: نباید بیش‌ازحد درگیر سندنویسی شویم؛ زیرا در ذات خود علیت وجود ندارد؛ بلکه کاملاً دلیل‌محور است و همین دلیل‌محوری ما را از بحث وجودی عدالت دور کرده است.

دومین جلسه از سلسله جلسات نقد کتب علوم‌سیاسی که به همت «پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی» و با همکاری روزنامه «فرهیختگان» برگزار می‌شود، به کتاب «فلسفه سیاسی صدرالمتألهین» نوشته دکتر شریف لک‌زایی اختصاص داشت.

عماد افروغ گفت: من با این دیدگاه که خدا و انسان قابل جمع نیستند، مقابله می‌کنم. چگونه با نفی ظرفیت‌های خدابنیاد انسانی می‌توان از مسئولیت و شدن انسان سخن به میان آورد؟

عماد افروغ با بیان اینکه بومی‌سازی در علوم انسانی یک ضرورت انکارناپذیر است، گفت: منتهی این بومی‌سازی و بومی‌گرایی دستخوش بازی‌های سیاسی و جناحی و برخوردهای سطحی قرار گرفته است.

عماد افروغ در آیین گشایش هفته پژوهش در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تاکید کرد: متاسفانه امروزه علم ما رافع نیاز نیست. علم باید برخاسته از زیست جهان باشد. چرا مردم برای پژوهشگاه‌ها وقف نمی‌کنند؟ به این دلیل که کارکرد آن را در جامعه خود حس نمی‌کنند.

نشست هم‌اندیشی با موضوع «روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی با تأکید بر علوم اجتماعی» ۲۴ تیرماه در مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا برگزار و عماد افروغ، رویکرد رئالیسم انتقادی را در نسبت با جامعه‌شناسی اسلامی تشریح کرد.

یک جامعه‌شناس گفت: در حال حاضر بین نظر و عمل ما فاصله است، چرا فلسفه نباید به کمک ما در دنیا بیاید و منبع رهایی‌بخش ما باشد، مگر قرار نبود فلسفه خادم باشد، چرا الان مخدوم است؟

ابراهیم فیاض با اشاره به کتاب «روش در علوم اجتماعی» ترجمه عماد افروغ گفت: ایده‌آلیسم رئالیستی در این کتاب نیز مطرح می‌شود و این مباحث بر رشد همه‌جانبه با محوریت انسان و با تأکید بر عدالت دنبال می‌شوند.

عماد افروغ با بیان اینکه با وجود انتقاد به بخشی از اندیشه‌های رمزآلود دکتر رضا داوری اردکانی، او را متفکری بزرگ می‌داند، گفت: سؤال‌های چالش‌برانگیز ایشان در سال‌های اخیر خدمت بزرگی به پیشبرد فلسفه در ایران داشته است.

با وجود انتقاد به بخشی از اندیشه‌های رمزآلود داوری اردکانی، او را متفکری بزرگ می‌دانم؛ زیرا سؤال‌های چالش‌برانگیز ایشان در سال‌های اخیر خدمت بزرگی به پیشبرد فلسفه در ایران داشته است.

رئیس پیشین کتابخانه و موزه مجلس شورای اسلامی در مراسم رونمایی از کتاب عماد افروغ گفت: دانشگاه‌های ما در زمینه علوم انسانی کاملاً مرده‌اند؛ یعنی به غیر از تکرار یک‌سری نظرات فرهنگی و رونویسی از آنها و متن‌های دیگران، کار دیگری ندارند.

عماد افروغ با تأکید بر ضرورت گذر از تفکر ثنویت‌گرا برای تدوین نظریه تعلیم و تربیت اسلامی بیان کرد: رابطه متقابل فرد و جامعه، دنیا و آخرت، اخلاق و سیاست، دین و سیاست، ایمان و تفکر، نظر و عمل و … جلوه‌هایی از یک تفکر ناثنویت‌گرا و البته منعطف و غیرتقلیل‌گراست.

عماد افروغ با تأکید بر اینکه تفسیر ابزارانگارانه از تمدن بر پایه بی‌توجهی به انسان و تعقل، یکی از اندیشه‌های تهدیدکننده تمدن اسلامی است، گفت: باید جلوی تفکرات اخباری‌گری و اشعری‌مسلکی و جریانات و افکار عوام‌فریبانه ضد عرفان و فلسفه را گرفت، چون اینها نه ربطی به اسلام و تاریخ درخشان اسلام در مقاطع خاصی دارد و نه سنخیتی با انقلاب اسلامی و اندیشه‌های بنیانگذار آن، امام خمینی(ره).

عماد افروغ با اشاره به حوزه‌های قبل از انقلاب گفت: حوزه‌های علمیه آن زمان افرادی چون علامه طباطبایی و مطهری را تربیت کرد، در حالی که بعد از انقلاب نه‌تنها نسیم حوزه دانشگاه را نگرفت، بلکه توفان دانشگاه، حوزه را گرفت.

عماد افروغ با انتقاد از رویکردهای احساسی و غیرتخصصی در مخالفت با فلسفه، تأکید کرد که نقد فلسفه زمانی معنا دارد که بر شناخت ظرفیت‌های فلسفی و عرفانی سنت فکری ایران و اسلام استوار باشد، نه بر هیجان و پیش‌داوری.

در شماره ۱۴۲ هفته‌نامه پنجره، یادداشتی از عماد افروغ با عنوان «جوهرشناسی خودآگاه» منتشر شد که در آن با بررسی نسل‌های روشنفکری در ایران، بر ضرورت شکل‌گیری نسل چهارم روشنفکران و بازاندیشی در نسبت روشنفکری، هویت و جامعه ایرانی تأکید می‌شود.

یک جامعه‌شناس و استاد دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه تعیین خطوط قرمز دستوری برای حوزه اندیشه «سم مهلک» است، بر ضرورت ایجاد فضای خودکنترلی در حوزه اندیشه تأکید کرد و گفت: اگر انسان در آزادی اندیشه از هر قید و بندی آزاد باشد، این تفکر آزاد مطمئناً به خدا و توحید خواهد انجامید.

عماد افروغ با انتقاد از عملکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه علوم انسانی گفت: سیاست‌گذاری‌های موجود بر پایه درک دقیقی از فلسفه علم و نسبت علم با جامعه و فرهنگ استوار نیست و با این نگاه نه‌تنها به بومی‌سازی علوم انسانی نخواهیم رسید، بلکه این مفهوم ارزشمند را به امری سطحی تبدیل خواهیم کرد.

عماد افروغ با انتقاد از وضعیت پژوهش در کشور گفت: پژوهش‌هایی که در کشور انجام می‌شود، هیچ نسبتی با نیازهای واقعی مردم و زیست‌جهان اجتماعی آنها ندارد و غلبه رویکرد پوزیتیویستی موجب شده است روش‌های پژوهشی بیش از حد کمیت‌گرا شوند.

عماد افروغ با انتقاد از ضعف نظریه‌پردازی درباره انقلاب اسلامی، تأکید کرد که بخش مهمی از اختلاف‌ها و تفرقه‌های کنونی ناشی از درک نادرست ماهیت و مقصد انقلاب است. وی با تبیین مبانی فلسفی اندیشه امام خمینی(ره)، جمهوری اسلامی را صورت‌بندی یک فلسفه سیاسی جدید برای بشر دانست که مشروعیت دینی و مقبولیت مردمی را به هم پیوند می‌دهد.

عماد افروغ با انتقاد از رویکردهای کمیت‌گرایانه و شکلی در بازنگری علوم انسانی تأکید کرد که تحول در این حوزه نیازمند توجه به مبانی معرفت‌شناختی، فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی است. وی معتقد است احادیث می‌توانند به‌عنوان پیش‌فرض‌ها و فراتئوری‌هایی برای تولید نظریه‌های متناسب با واقعیت اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند، اما این مسیر نیازمند روش‌های علمی و اجتناب از برخوردهای صوری است.

عماد افروغ با تأکید بر ضرورت تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت بر پایه مشارکت نخبگان، شاخص‌های کیفی و تحول معرفتی، گفت: مشکل اصلی ما در علوم انسانی و اقتصاد اسلامی، غلبه کمیت‌گرایی و روش‌شناسی پوزیتیویستی است و بدون اصلاح این مبانی، پیشرفت واقعی امکان‌پذیر نخواهد بود.

با حضور نخبگان و اساتید کشور، نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی» حول موضوع «الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت» در محضر آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شد.

عماد افروغ با رد برخی اخبار درباره بازنشستگی خود از عضویت هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تأکید کرد که این تصمیم کاملاً ارادی بوده و از مهرماه برای تدریس فلسفه علوم اجتماعی به دانشگاه صنعتی شریف خواهد رفت.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به لزوم ورود فیلسوفان در مباحث انقلاب گفت: تبیین انقلاب از منظر فلسفی در پژوهش‌ها، پدیده‌ای تازه به حساب می‌آید و پرداختن به چرایی حادثه‌ای كه در نگرش فلسفی خود به حكمت متعالیه ملاصدرا تكیه دارد، مبنایی‌تر است.

عماد افروغ نسخه فعلی نقشه جامع علمی کشور را شکل‌گرا و خلاقیت‌سوز خواند و با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری عقلانیت تمدنی و خلاقیت بومی، گفت: هنوز کشور در سیاست‌های علمی خود به شدت تابع غرب است.

عماد افروغ در نشست نقد و بررسی کتاب «خواجه نصیرالدین طوسی، فیلسوف گفت‌وگو» با تأکید بر پیوند فلسفه و سیاست، گفت: این کتاب به کالبدشکافی شرایط گفت‌وگو پرداخته و رعایت موازین اخلاقی را از مهم‌ترین شروط گفت‌وگو می‌داند.

عماد افروغ در حاشیه نشست نقد و بررسی مجموعه کتاب‌هایش در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: نقد اندیشه و شخصیت نویسنده باید از هم تفکیک شود.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با انتقاد از عملکرد مراکز علمی کشور در تحلیل انقلاب اسلامی گفت: متأسفانه این مراکز نتوانسته‌اند تبیینی جامع و ریشه‌ای از انقلاب اسلامی ارائه دهند و عمدتاً به بررسی عوامل بیرونی شکل‌گیری آن پرداخته‌اند.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه هدف جمهوری اسلامی برقراری پیوند میان سیاست و اخلاق است، هشدار داد که امروز خطر «ماکیاولیسم مذهبی» جمهوری اسلامی را تهدید می‌کند و نباید ارزش‌ها، هنجارها، اخلاق و دین، ابزار قدرت‌ورزی عده‌ای شوند.

عماد افروغ رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس در هم‌اندیشی وحدت حوزه و دانشگاه، به سوالات طلاب در خصوص مسائل فرهنگی کشور پاسخ گفت.